6 phút đọc
Tại Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026) diễn ra ở TP HCM, các chuyên gia quốc tế và nhà nghiên cứu trong nước đã thảo luận về định hướng phát triển hạ tầng công nghệ giai đoạn mới. Khuyến nghị từ Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) chỉ ra rằng Việt Nam cần bước qua giai đoạn chỉ mở rộng hạ tầng vật lý hay dừng ở hạ tầng số đơn thuần, để tiến tới xây dựng “hạ tầng thông minh” nhằm tối ưu hóa sự phối hợp giữa nhà máy, cảng biển và hệ thống giao thông.
Hạ tầng thông minh: Khác biệt ở khả năng “chủ động phản hồi”
Theo ông Devendra Jain, Trưởng nhóm AI và Công nghệ tiên phong tại WEF, Việt Nam đã khẳng định vị thế là trung tâm sản xuất và điểm đến thu hút đầu tư lớn nhờ mô hình tăng trưởng dựa vào sản xuất. Tuy nhiên, giai đoạn tiếp theo đòi hỏi sự nâng cấp về năng lực phối hợp giữa các thành phần kinh tế.
Phân tích sự khác biệt cốt lõi giữa hai khái niệm, chuyên gia WEF nhấn mạnh:
- Hạ tầng số: Giúp quan sát hệ thống. Ví dụ trong giao thông, hệ thống đèn tín hiệu có thể kết nối mạng nhưng vẫn vận hành theo khung giờ cố định lập trình sẵn.
- Hạ tầng thông minh: Cho phép hệ thống chủ động phản hồi dựa trên dữ liệu thực. Đèn giao thông thông minh sẽ phân tích lưu lượng phương tiện thực tế theo thời gian thực để tự động điều chỉnh tín hiệu trên toàn mạng lưới.
Sự kết hợp giữa hạ tầng vật lý, mạng lưới kết nối, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) giúp gia tăng năng suất, năng lực chống chịu và sức hút đầu tư. Để hiện thực hóa mô hình này, kinh nghiệm quốc tế cho thấy cần có sự phối hợp giữa 4 bên: Chính phủ (ban hành chính sách và hạ tầng); Doanh nghiệp (đóng góp dữ liệu, tài sản, nhu cầu); Nhà cung cấp công nghệ (phát triển nền tảng); và Tổ chức tiêu chuẩn (thiết lập quy tắc chung).
Kinh nghiệm triển khai trên thế giới
Nhiều quốc gia đã sớm áp dụng mô hình này để tạo lợi thế cạnh tranh công nghiệp:
- Saudi Arabia: Xây dựng mạng lưới công nghiệp quốc gia, tận dụng băng tần quốc phòng để cung cấp kết nối chuyên dụng cho sản xuất.
- Trung Quốc: Phát triển hơn 4.000 nhà máy thông minh ứng dụng 5G nhờ các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận mạng 5G riêng (private 5G).
Tháo gỡ nút thắt dữ liệu và cơ hội cho doanh nghiệp SME tại TP HCM
Quá trình xây dựng hạ tầng thông minh đòi hỏi việc phát triển mạng truyền thông tiên tiến, thiết lập tiêu chuẩn liên thông và hạ tầng dữ liệu tin cậy. Trong đó, thách thức lớn nhất là nguồn dữ liệu công nghiệp. Khác với dữ liệu người dùng cá nhân tràn ngập trên Internet, dữ liệu công nghiệp nằm rải rác trong các hệ thống khép kín của từng đơn vị.
Chuyên gia WEF nhận định việc hình thành nguồn dữ liệu dùng chung sẽ giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) tiếp cận nguồn lực phát triển AI mà không cần tự đầu tư quá lớn.
Đối với Việt Nam và cụ thể là TP HCM (dựa trên dự thảo Quy hoạch tổng thể đến năm 2050), đại diện WEF gợi mở hai cơ hội ứng dụng ngay:
- Xây dựng lớp điều phối đáng tin cậy: Kết nối trực tiếp nhà máy, đơn vị logistics, cảng cạn và cảng biển dọc theo các hành lang sản xuất – xuất khẩu.
- Xây dựng lớp dùng chung cho sản xuất thông minh: Hỗ trợ các doanh nghiệp SME mở rộng quy mô. Hướng đi này có thể tích hợp với chương trình thí điểm VSM 70 do Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP HCM (HCMC C4IR) khởi động.
Mô hình vành đai công nghệ 6 cực chức năng tại TP HCM
Cùng chung định hướng chuyển đổi động lực tăng trưởng, PGS. TS Lê Quốc Cường (thành viên Tiểu ban Khoa học và Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Ban Nghiên cứu phát triển TP HCM) đã đưa ra nghiên cứu về mô hình vành đai công nghệ đa cực.
Trích dẫn kinh nghiệm từ 6 nền kinh tế châu Á (Nhật Bản, Đài Loan, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan), nghiên cứu chỉ ra rằng việc phát triển riêng rẽ các khu công nghiệp hay công viên phần mềm dễ dẫn đến phân tán nguồn lực. Hiệu quả thực sự nằm ở mức độ liên kết và cơ chế điều phối toàn hệ thống.
“Giá trị của mô hình là ở chất lượng liên kết giữa các cực, không chỉ ở quy mô của từng cực. Mức độ liên thông sẽ quyết định sức mạnh và hiệu quả của mạng lưới”, PGS. TS Lê Quốc Cường nhấn mạnh.
Nghiên cứu đề xuất quy hoạch vành đai công nghệ TP HCM với 6 cực chức năng chuyên biệt:
- Cực tri thức: Gắn với Đại học Quốc gia TP HCM, tập trung nghiên cứu và đào tạo nhân lực chất lượng cao.
- Cực công nghệ cao: Tập trung vào bán dẫn, AI, công nghệ sinh học và vật liệu mới.
- Cực sản xuất tiên tiến: Chuyển đổi các khu công nghiệp hiện hữu thành trung tâm sản xuất công nghệ cao, thông minh.
- Cực tài chính và đổi mới sáng tạo: Kết nối trung tâm tài chính quốc tế với các hoạt động R&D, khởi nghiệp và thương mại hóa công nghệ.
- Cực logistics toàn cầu: Gắn kết sản xuất với chuỗi cung ứng quốc tế.
- Cực kinh tế xanh và kinh tế biển.
Điều cần theo dõi tiếp theo
Dù các đề xuất hạ tầng thông minh và vành đai công nghệ 6 cực mở ra định hướng rõ ràng cho TP HCM nói riêng và Việt Nam nói chung, việc triển khai thực tế vẫn còn một số điểm cần tiếp tục quan sát:
- Khung pháp lý và cơ chế chia sẻ dữ liệu công nghiệp giữa các doanh nghiệp tư nhân vẫn chưa được cụ thể hóa.
- Lộ trình cấp phép hay phân bổ hạ tầng kết nối chuyên dụng (như băng tần 5G riêng cho công nghiệp) cần thêm chính sách hướng dẫn chi tiết từ các cơ quan quản lý.
- Mô hình quản trị tích hợp để liên kết 6 cực chức năng tại TP HCM cần được thể chế hóa thành các quy chế vận hành thực tế trong thời gian tới.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
