7 phút đọc
Trong bối cảnh các xu hướng chăm sóc sức khỏe ngày càng trở nên phức tạp, Tiến sĩ Ezekiel Emanuel – chuyên gia ung thư, giáo sư y tế công cộng kiêm cựu cố vấn chương trình Obamacare – đã đưa ra một góc nhìn đơn giản và thực tế hơn. Ông khuyến nghị rằng việc bảo vệ sức khỏe và hệ vi sinh đường ruột không cần bắt đầu từ những phương pháp tối ưu hóa phức tạp, mà chỉ cần tập trung vào 4 thay đổi cơ bản trong chế độ ăn uống hằng ngày.
*Lưu ý từ ban biên tập: Thông tin dưới đây được tổng hợp từ các khuyến nghị của chuyên gia y tế nước ngoài, chỉ mang tính chất tham khảo. Người đọc không nên tự ý áp dụng để chẩn đoán hoặc tự điều trị các bệnh lý liên quan đến đường tiêu hóa và chuyển hóa khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.*
1. Bổ sung thực phẩm lên men và tăng cường chất xơ
Thay đổi đầu tiên và được Tiến sĩ Emanuel đánh giá là dễ thực hiện nhất nhưng mang lại hiệu quả vượt trội chính là bổ sung các món ăn lên men vào khẩu phần hằng ngày. Các thực phẩm được ông gợi ý bao gồm bắp cải chua truyền thống Đức (sauerkraut), tương miso, kim chi và nấm sữa kefir. Người tiêu dùng có thể linh hoạt lựa chọn bất kỳ món ăn nào phù hợp với khẩu vị của mình.
Theo các bằng chứng khoa học được chuyên gia trích dẫn, hệ vi sinh đường ruột chứa hàng nghìn tỷ vi khuẩn đóng vai trò trực tiếp đối với sức khỏe toàn diện. Những người thường xuyên tiêu thụ thực phẩm lên men có hệ vi sinh đường ruột đa dạng hơn – vốn là một chỉ báo quan trọng của một cơ thể khỏe mạnh, giúp củng cố hệ miễn dịch và giảm thiểu nguy cơ béo phì. Lợi ích này đến từ việc thực phẩm lên men đồng thời cung cấp chất xơ thực vật mà cơ thể không tiêu hóa hoàn toàn (prebiotics) lẫn các lợi khuẩn sống (probiotics), từ đó nuôi dưỡng và gia tăng sự phong phú của hệ vi sinh tại niêm mạc đại lồng ngực và đại tràng.
Song song với thực phẩm lên men, chất xơ là yếu tố quan trọng thứ hai được nhấn mạnh. Tiến sĩ Emanuel chỉ ra một thực tế rằng, trong khi nhiều người quá chú trọng vào việc nạp protein (vốn đã đủ trong khẩu phần ăn thông thường), thì hầu hết chúng ta lại thiếu hụt nghiêm trọng chất xơ. Trung bình mỗi người trưởng thành cần khoảng 30 đến 35 gram chất xơ mỗi ngày, nhưng mức tiêu thụ thực tế của đa số hiện nay chỉ đạt khoảng một nửa.
Chất xơ đóng vai trò thiết yếu cho hệ tiêu hóa, tim mạch và chuyển hóa nhờ khả năng làm chậm quá trình hấp thụ glucose vào máu, hỗ trợ ổn định đường huyết và nuôi dưỡng vi khuẩn có lợi. Các nguồn chất xơ dồi dào bao gồm:
- Trái cây: quả mọng, lê, táo, kiwi.
- Rau củ: bông cải xanh, khoai lang.
- Các loại đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt.
Để bắt đầu, chuyên gia khuyên có thể áp dụng các thói quen đơn giản như ăn trái cây rải rác trong ngày hoặc thêm một đĩa rau trộn vào bữa tối.
2. Cắt giảm nước ngọt và hạn chế đồ ăn siêu chế biến
Ngược lại với việc bổ sung các dưỡng chất có lợi, việc loại bỏ hoặc cắt giảm tối đa các tác nhân gây hại cho đường ruột là quy tắc cốt lõi tiếp theo. Tiến sĩ Emanuel đặc biệt khuyến cáo người dân nên ngừng uống nước ngọt có đường, hoặc ít nhất là giảm tần suất xuống còn 1-2 ly mỗi tuần.
Các dữ liệu nghiên cứu cho thấy, việc tiêu thụ từ 1 đến 2 lon nước ngọt mỗi ngày sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tiểu đường type 2 lên tới 26%. Thói quen này cũng làm tăng rủi ro đối với các bệnh lý tim mạch, ung thư và bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD). Một lon nước ngọt dung tích 355 ml chứa khoảng 140 calo và tương đương 10 thìa cà phê đường nhưng hoàn toàn không mang lại giá trị dinh dưỡng. Ngay cả nước ngọt ăn kiêng, dù được coi là giải pháp thế tạm thời, cũng đã được các báo cáo tại hội nghị dinh dưỡng ở Washington chỉ ra là có thể gây ảnh hưởng xấu đến hệ vi sinh đường ruột.
Bên cạnh đồ uống có đường, thói quen tiêu thụ đồ ăn vặt đóng gói sẵn như bánh nướng, bánh quy, khoai tây chiên cũng cần được giảm thiểu triệt để. Tại Mỹ, các nghiên cứu ước tính trung bình một người nạp tới 60% lượng calo hằng ngày từ thực phẩm siêu chế biến hoặc thực phẩm rác – nhóm sản phẩm chứa lượng lớn muối, đường, chất béo xấu cùng nhiều chất phụ gia.
Việc tiêu thụ thường xuyên nhóm thực phẩm này có liên quan trực tiếp đến sự gia tăng của hàng loạt bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, tiểu đường, ung thư và trầm cảm. Các bằng chứng khoa học cho thấy một số chất phụ gia thông dụng trong thực phẩm siêu chế biến có khả năng làm xáo trộn nghiêm trọng hệ vi sinh đường ruột, trong khi nhóm thực phẩm này lại rất nghèo nàn về mặt dinh dưỡng.
3. Lối sống cân bằng và những điểm còn thảo luận trong giới chuyên môn
Ở tuổi 68, Tiến sĩ Emanuel bày tỏ quan điểm phản đối “ngành công nghiệp tối ưu hóa sức khỏe” – nơi khuyến khích mọi người liên tục đo lường và ám ảnh về các chỉ số cơ thể. Ông ủng hộ một lối sống cân bằng, lồng ghép việc chăm sóc bản thân vào cuộc sống thường nhật thay vì bắt cuộc sống phải xoay quanh các quy tắc khắt khe. Theo ông, thỉnh thoảng tự thưởng cho bản thân một món ăn ưa thích cùng người thân yêu sẽ không làm giảm đi tuổi thọ của bạn.
Tuy nhiên, bài viết cũng ghi nhận một số khía cạnh vẫn đang gây tranh cãi trong giới dinh dưỡng học. Điển hình là khái niệm “thực phẩm siêu chế biến”. Khái niệm này hiện vẫn chưa đạt được sự đồng thuận hoàn toàn giữa các chuyên gia do nó xếp chung các thực phẩm thiết yếu hằng ngày như bánh mì nguyên cám đóng gói cùng nhóm với các loại đồ ăn rác nhiều chất phụ gia như bánh rán hay xúc xích. Do đó, việc phân loại và lựa chọn thực phẩm vẫn cần sự cân nhắc kỹ lưỡng từ người tiêu dùng dựa trên nhu cầu thực tế của bản thân.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
