7 phút đọc
Trung Quốc đang khẳng định vị thế áp đảo trong lĩnh vực chế tạo robot hình người khi chiếm tới 97% sản lượng xuất xưởng toàn cầu trong nửa đầu năm nay. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu thị trường Smart Analytics Global (SAG), sản lượng toàn cầu tính đến hết tháng 6 đạt 19.100 robot, tăng vọt 272% so với cùng kỳ năm ngoái, với cả 5 nhà sản xuất dẫn đầu đều thuộc về các thương hiệu Trung Quốc. Trong đó, Agibot vươn lên vị trí số một với 8.400 robot, bám sát là Unitree với 5.900 robot. Tuy nhiên, đằng sau sự bùng nổ về mặt số lượng này là một câu hỏi thực tế: Ai đang thực sự chi tiền mua hàng ngàn robot hình người kể trên?
Người dùng cá nhân và những thử nghiệm thương mại bước đầu
Hiện tại, một bộ phận khách hàng mua robot hình người là những cá nhân đam mê công nghệ muốn đi tiên phong. Anh Song tại Bắc Kinh và anh Yang tại tỉnh Vân Nam là những ví dụ điển hình khi chi ra 159.800 nhân dân tệ (khoảng 23.680 USD) để sở hữu phiên bản nữ của robot đồng hành U1 Pro do UBTech chế tạo. Dù thừa nhận không kỳ vọng quá cao và biết robot chưa thể nấu ăn hay lau nhà, sức hút lớn nhất đối với họ là cơ hội trải nghiệm công nghệ tương lai. UBTech cho biết dòng robot U1 của họ – có giá dao động từ 119.800 đến 990.000 nhân dân tệ (17.820 – 147.270 USD) – đã nhận được tới 13.361 đơn đặt hàng tính đến cuối tháng 6 năm nay, phục vụ chủ yếu cho mục đích làm bạn đồng hành cảm xúc với khả năng tương tác bằng giọng nói và biểu lộ nét mặt nhờ tích hợp AI.
Bên cạnh khách hàng cá nhân, các doanh nghiệp cũng bắt đầu đưa robot vào thử nghiệm thực tế để giải quyết các bài toán vận hành thực tế:
- Ngành hàng không: Từ đầu tháng 5, hãng Japan Airlines đã thử nghiệm đội robot hình người do Unitree sản xuất tại sân bay Haneda nhằm giải quyết bài toán thiếu hụt lao động, hỗ trợ vận chuyển hành lý và hàng hóa của hành khách tại nhà ga phục vụ hơn 60 triệu lượt khách mỗi năm.
- Dịch vụ và khách sạn: Startup Matrix Robotics tại Thượng Hải đã nhận khoảng 1.000 đơn đặt hàng từ các chuỗi cà phê và khách sạn cho dòng robot Matrix-3 cao gần 1,7 m, có giá 99.000 USD, nổi bật với bàn tay có khả năng thực hiện những chuyển động tinh vi.
- Trình diễn và an ninh: Startup EngineAI tại Thâm Quyến cung cấp các robot hình người kích thước thực với giá khởi điểm 180.000 nhân dân tệ (26.600 USD) cho các nhiệm vụ biểu diễn nhảy múa, đấm bốc, hoặc làm bảo vệ và hướng dẫn viên bảo tàng.
Mô hình đào tạo được chính phủ hậu thuẫn: Nguồn thu cốt lõi của doanh nghiệp
Dù có những đơn hàng thương mại và cá nhân riêng lẻ, thực tế phần lớn doanh thu của các hãng robot hình người Trung Quốc hiện nay lại đến từ các trường đại học, tổ chức nghiên cứu và đặc biệt là các trung tâm đào tạo do chính phủ hậu thuẫn. Đối với hãng Unitree, gần 3/4 doanh thu của hãng trong 9 tháng đầu năm 2025 đến từ lĩnh vực giáo dục và nghiên cứu.
Đặc biệt, làn sóng xây dựng các trung tâm đào tạo quy mô lớn theo định hướng của chính phủ đang trở thành bệ đỡ tài chính quan trọng nhất cho các startup. Tại các trung tâm này, con người điều khiển từ xa để “dạy” robot thực hiện các nhiệm vụ vật lý, từ đó tạo ra dữ liệu huấn luyện để bán lại cho chính các hãng sản xuất nhằm cải tiến công nghệ. Theo Interact Analysis, tính đến tháng 6, Trung Quốc đã có hơn 90 trung tâm đào tạo được thành lập hoặc đang xây dựng.
Mô hình này mang lại nguồn doanh thu khổng lồ, giúp giải quyết bài toán tài chính cho doanh nghiệp trong bối cảnh nhu cầu thương mại tự do còn hạn chế:
- Dữ liệu huấn luyện vô cùng đắt đỏ, một người bán tiết lộ giá cho dữ liệu một điệu nhảy robot dài 5 phút có thể lên tới một triệu nhân dân tệ (148.000 USD).
- Công ty Leju tại Thâm Quyến cho biết doanh số bán dòng robot Kuavo cho các trung tâm đào tạo chiếm tới 45% tổng doanh thu của hãng trong năm ngoái, trở thành nguồn thu lớn nhất.
- UBTech tiết lộ đã nhận được lượng đơn hàng trị giá 140 triệu nhân dân tệ (21 triệu USD) từ các trung tâm đào tạo do chính phủ hậu thuẫn trong năm 2025.
Chính sự phát triển của mô hình này đã thúc đẩy sự ra đời của gần 370 startup robot trong hai năm qua tại Trung Quốc. Ngân hàng Morgan Stanley cũng nâng ước tính lượng robot hình người được bàn giao tại quốc gia này năm 2026 từ 28.000 lên 50.000 chiếc nhờ nhu cầu mua sắm mạnh mẽ từ các cơ sở đào tạo địa phương và người dùng thương mại.
Những hoài nghi về hiệu quả thực tế và tính bền vững
Mặc dù mô hình mua sắm được chính phủ hỗ trợ giúp tạo dòng tiền nhanh chóng cho doanh nghiệp, giới chuyên gia và các nhà đầu tư bắt đầu đặt ra những câu hỏi lớn về tính hiệu quả dài hạn của nó.
Đầu tiên là chất lượng và khả năng ứng dụng thực tế của dữ liệu. Ông Marco Wang, nhà phân tích tại Interact Analysis, nhận định rằng dữ liệu thu được từ môi trường giả lập tại các trung tâm đào tạo “không hữu ích 100%” vì kịch bản mô phỏng luôn khác biệt lớn so với dây chuyền sản xuất và kho hàng thực tế. Thêm vào đó, một quản lý cấp cao tại một trung tâm đào tạo ở miền bắc Trung Quốc tiết lộ hiệu suất huấn luyện rất thấp: trung bình chỉ có 2 đến 3 giờ dữ liệu thực sự hữu dụng trong một ca làm việc kéo dài 8 giờ. Đáng ngại hơn, dữ liệu của hãng nào chỉ có thể dùng cho chính hãng đó, gây ra sự lo ngại về khả năng tương thích.
“Mô hình này rất khó tồn tại lâu dài. Nếu nhà sản xuất không chứng minh được robot của họ có thể triển khai trên quy mô lớn trong các nhà máy, giới đầu tư sẽ bắt đầu đánh giá lại trong năm tới.” – Một nhà đầu tư nhận định.
Nhà phân tích độc lập Poe Zhao cũng cảnh báo rằng cơ chế này đang làm mờ đi ranh giới giữa nhu cầu thực tế trên thị trường tự do và nhu cầu nhân tạo phát sinh trong hệ sinh thái được chính sách hỗ trợ.
Những điều cần theo dõi trong thời gian tới
Thị trường robot hình người Trung Quốc đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng khi dịch chuyển dần từ giai đoạn nhận trợ cấp sang tự chủ thương mại. Điều giới công nghệ và người dùng cần tiếp tục theo dõi sát sao là liệu các hãng sản xuất có thể tối ưu hóa thiết bị để đưa robot từ các phòng thí nghiệm, trung tâm đào tạo bước ra môi trường sản xuất thực tế như các nhà máy lắp ráp ô tô hay không. Bên cạnh đó, hiệu quả thực tế của hàng triệu điểm dữ liệu huấn luyện giả lập trong việc nâng cao trí thông minh của robot vẫn là một ẩn số lớn cần thêm thời gian kiểm chứng.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
