6 phút đọc
Trong kỷ nguyên công nghệ số, việc định vị một vật thể trên toàn cầu dường như là điều hiển nhiên. Tuy nhiên, đối với ngành hàng không, việc giám sát các chuyến bay qua đại dương vẫn đối mặt với những thách thức công nghệ và giới hạn vật lý to lớn. Những khoảng trống trong vùng phủ sóng radar không chỉ là thách thức kỹ thuật mà còn là nguyên nhân dẫn đến những bí ẩn hàng không chưa có lời giải.
Trở ngại từ độ cong Trái Đất và giới hạn của hệ thống radar mặt đất
Hệ thống radar truyền thống phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên lý truyền dẫn tín hiệu theo đường thẳng. Do Trái Đất có hình cầu, độ cong tự nhiên của hành tinh và các rào cản địa lý khác đã vô tình giới hạn tầm quan sát của các trạm phát sóng. Khi máy bay di chuyển ra xa, sóng radar truyền thẳng sẽ hướng thẳng ra ngoài không gian thay vì bám theo bề mặt cong của Trái Đất, tạo ra những “điểm mù” khổng lồ giữa lòng đại dương.
Hầu hết các chuyến bay thương mại băng qua đại dương sẽ nhanh chóng vượt ra ngoài phạm vi hoạt động của các trạm radar đặt trên đất liền, vốn chỉ có tầm phủ sóng hiệu quả trong khoảng từ 240 đến 320 km tính từ bờ biển. Để khắc phục điều này, việc xây dựng hàng trăm trạm radar cố định giữa đại dương là giải pháp bất khả thi do không có nền đất vững chắc để lắp đặt thiết bị kỹ thuật.
Bên cạnh đó, các yếu tố môi trường và địa hình cũng góp phần làm gián đoạn tín hiệu. Những khu vực có địa hình cao hoặc các vùng không phận biệt lập nằm xa những đường bay nhộn nhịp thường xuyên xuất hiện khoảng trống phủ sóng. Thậm chí, thời tiết xấu như mưa lớn cũng có thể làm suy yếu hoặc cắt đứt hoàn toàn tín hiệu radar, gây mất liên lạc tạm thời giữa máy bay và mặt đất.
Sự khác biệt giữa hai hệ thống radar PSR và SSR
Theo thông tin từ Slashgear, ngành hàng không thương mại hiện đang vận hành song song hai hệ thống radar giám sát chính:
- Radar giám sát sơ cấp (PSR): Hoạt động bằng cách phát ra sóng vô tuyến và thu nhận tín hiệu phản xạ ngược lại khi sóng chạm vào bề mặt của máy bay. Mặc dù PSR có thể hiển thị vị trí của vật thể trên màn hình dưới dạng một dấu chấm, hệ thống này hoàn toàn không thể tự xác định được danh tính (tên chuyến bay) hay độ cao của phương tiện.
- Radar giám sát thứ cấp (SSR): Đây là công nghệ đóng vai trò chủ chốt khi máy bay di chuyển vào những khu vực có phạm vi phủ sóng radar hạn chế. SSR hoạt động bằng cách gửi tín hiệu hỏi và nhận lại mã dữ liệu phản hồi từ thiết bị phát đáp (transponder) được lắp đặt trực tiếp trên máy bay. Nhờ đó, kiểm soát viên không lưu có thể nắm bắt các thông tin quan trọng bao gồm mã nhận diện chuyến bay, độ cao hành trình, vận tốc và hướng bay.
“Nếu máy phát đáp bị hỏng hoặc có người cố ý tắt đi, về cơ bản SSR sẽ không còn trông thấy máy bay. PSR vẫn có thể phát hiện máy bay dưới dạng một dấu chấm, nhưng độ chính xác bị hạn chế, đặc biệt ở khu vực xa xôi hoặc độ cao thấp”, Flightradar24 dẫn lời Giáo sư Igor Petrov, chuyên gia về hệ thống hàng không tại Viện Hàng không Dân dụng Moskva.
Lỗ hổng công nghệ từ thảm kịch MH370
Sự nguy hiểm của việc mất tín hiệu radar thứ cấp đã được minh chứng qua thảm kịch lịch sử của chuyến bay MH370 thuộc hãng hàng không Malaysia Airlines vào năm 2014. Chiếc Boeing 777-200ER chở theo 239 người hành trình từ Kuala Lumpur đi Bắc Kinh đã đột ngột biến mất khỏi màn hình radar dân sự.
Trong khi hệ thống radar dân sự (SSR) mất hoàn toàn dấu vết do thiết bị phát đáp bị tắt, radar quân sự vẫn ghi nhận chiếc máy bay đã lệch khỏi lộ trình ban đầu dưới dạng một điểm sáng không xác định rõ thông tin chi tiết. Dù các chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn đã được triển khai, lực lượng chức năng chỉ tìm thấy một số mảnh vỡ nhỏ trôi dạt vào các đảo khác nhau mà không thể định vị được xác máy bay chính thức dưới lòng đại dương.
Báo cáo điều tra từ chính phủ Malaysia sau đó đã loại trừ khả năng máy bay gặp sự cố kỹ thuật hoặc hỏng hóc hệ thống máy tính. Kết luận chỉ ra rằng hệ thống máy phát đáp trên chuyến bay MH370 đã bị tắt đi một cách cố ý, tận dụng triệt để lỗ hổng của hệ thống giám sát mặt đất tại các vùng biển xa.
Những điều công nghệ hiện tại chưa thể giải quyết hoàn toàn
Dù các hệ thống giám sát dựa trên công nghệ vệ tinh đang được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể phạm vi phủ sóng trên toàn cầu, thực tế các điểm mù radar vẫn tồn tại ở nhiều khu vực biệt lập trên thế giới. Cho đến nay, ngành hàng không vẫn chưa tìm ra giải pháp triệt để nhằm ngăn chặn hoàn toàn việc can thiệp tắt thiết bị phát đáp từ bên trong buồng lái, cũng như cách duy trì kết nối radar liên tục 100% tại các tọa độ đại dương xa xôi dưới tác động của các điều kiện thời tiết cực đoan như mưa bão lớn.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
