7 phút đọc
Hiện tượng El Nino gây hạn hán nghiêm trọng đang buộc Ban quản lý kênh đào Panama phải liên tục cắt giảm số lượng tàu qua lại và hạ độ sâu mớn nước cho phép. Sự sụt giảm nguồn nước tại tuyến đường thủy huyết mạch không chỉ thách thức năng lực kỹ thuật của hệ thống khóa nước, mà còn đe dọa trực tiếp đến chi phí vận chuyển và sự ổn định của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Cơ chế kỹ thuật phụ thuộc vào nguồn nước ngọt của kênh đào
Kênh đào Panama có chiều dài 80 km, giữ vai trò kết nối trực tiếp giữa Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. Tuy nhiên, hoạt động vận hành của tuyến đường thủy huyết mạch này phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước ngọt được tái bổ sung nhờ nước mưa, lưu trữ tại hồ Gatún và một hồ nhân tạo khác. Quy trình kỹ thuật tại đây đòi hỏi một lượng nước khổng lồ để nâng và hạ các tàu chở hàng khổng lồ.
Theo nguyên lý hoạt động, khi một con tàu đi qua kênh đào Panama, bộ ba âu tàu (khóa nước) có nhiệm vụ nâng tàu lên độ cao 26 m so với mực nước biển để tàu di chuyển qua hồ Gatún. Sau khi vượt qua hồ, tàu tiếp tục đi qua một bộ ba khóa nước khác ở phía bên kia để hạ xuống bằng mực nước biển. Điểm đáng chú ý là mỗi lượt tàu qua lại tiêu tốn khoảng 200 triệu lít nước ngọt, lượng nước này sau đó sẽ bị xả trực tiếp ra biển. Nếu không có đủ nguồn nước ngọt dự trữ, các khóa nâng hạ tàu ở đầu và cuối hành trình sẽ không thể hoạt động ổn định.
Theo ông Erick Cordoba, quản lý nước tại kênh đào Panama, nước là nguồn tài nguyên quan trọng nhất quyết định mọi hoạt động tại đây. Tuy nhiên, số liệu thực tế cho thấy lượng mưa tích lũy từ giữa tháng 4 đến tháng 8 vừa qua đã thấp hơn 35,8% so với mức trung bình lịch sử, và không có dấu hiệu cho thấy nguồn nước sẽ sớm phục hồi trong ngắn hạn.
Sức ép từ các biện pháp siết lưu lượng và hạ mớn nước
Trước tình trạng cạn kiệt nước do hiện tượng El Nino gây ra, Ban quản lý kênh đào Panama buộc phải áp dụng các biện pháp hạn chế nghiêm ngặt. Cụ thể, lưu lượng tàu qua kênh đào sẽ bị giảm từ mức bình thường là 36 chuyến/ngày xuống còn 34 chuyến/ngày, và tiếp tục siết chặt xuống còn 32 chuyến/ngày nhằm tiết kiệm nước ngọt. Đây là lần thứ hai các biện pháp hạn chế này phải áp dụng do hạn hán nghiêm trọng, dự kiến tình trạng này có thể kéo dài đến tận giữa năm 2027.
Bên cạnh việc giảm tần suất tàu chạy, nhà chức trách cũng hạ mức mớn nước cho phép (độ sâu tối đa của phần thân tàu chìm dưới nước) từ 15,24 m xuống còn 14,63 m. Việc hạ mớn nước buộc các tàu phải giảm bớt trọng tải hàng hóa để đảm bảo an toàn khi di chuyển qua các khu vực nước nông của kênh đào.
“Điều kiện hiện nay rất thách thức,” bà Ilya Espino de Marotta, người sắp đảm nhiệm vị trí giám đốc Ban quản lý kênh đào Panama, thừa nhận khi quốc gia này đã phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp do El Nino làm biến đổi khí hậu toàn cầu.
Đây không phải là lần đầu tiên kênh đào đối mặt với khủng hoảng vận hành. Trong giai đoạn năm 2023 và 2024, El Nino từng buộc cơ quan quản lý phải giảm số tàu qua lại hàng ngày xuống mức kỷ lục là 22 chuyến, đồng thời hạ mớn nước tối đa xuống còn 13,41 m. Hệ quả trực tiếp là lưu lượng tàu giảm tới 20% và trọng tải giảm 17%, tạo ra những hàng dài tàu thuyền phải xếp hàng chờ đợi trên biển.
Hệ lụy trực tiếp tới chuỗi cung ứng toàn cầu và giải pháp tương lai
Kênh đào Panama hiện đảm nhận vận chuyển khoảng 5% khối lượng thương mại toàn cầu và tới 40% lưu lượng container của nước Mỹ. Tuyến đường thủy này đặc biệt được ưa chuộng bởi các nhà bán lẻ lớn và các công ty năng lượng giao thương giữa châu Á và Mỹ nhờ khả năng tối ưu hóa chi phí và thời gian di chuyển. Trọng tâm của tuyến đường kết nối các cường quốc sản xuất như Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản với Mỹ – quốc gia là xuất xứ hoặc điểm đến của 7 trên 10 container đi qua kênh đào này.
Việc tiếp tục duy trì các hạn chế mớn nước và số lượng tàu sẽ gây ra những tác động dây chuyền sâu rộng:
- Gia tăng chi phí và thời gian vận tải: Các chủ tàu phải đối mặt với thời gian chờ đợi kéo dài và chi phí vận chuyển tăng cao, điều này gián tiếp đẩy giá cả hàng hóa tiêu dùng tăng lên cho người dùng cuối.
- Giảm công suất chở hàng của phương tiện: Mỗi lần mớn nước giảm đi 30 cm, một tàu container phải bớt đi khoảng 200 container hàng hóa. Điều này tác động trực tiếp đến nguồn thu lớn nhất của chính kênh đào Panama.
- Áp lực kép lên hệ thống logistics: Nhà phân tích Natasha Lindstaedt tại Đại học Essex (Anh) nhận định chi phí tăng có thể ảnh hưởng tiêu cực đến thương mại của Mỹ. Đặc biệt, khi các xung đột địa chính trị gây đình trệ tại eo biển Hormuz làm tăng lưu lượng tàu đổ dồn về kênh đào Panama, áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu càng trở nên nặng nề hơn.
Để giải quyết bài toán thiếu nước trong dài hạn, Ban quản lý kênh đào đang lên kế hoạch xây dựng một hồ chứa nước mới có diện tích lên tới 4.600 ha trên sông Indio nằm về phía tây. Dự án này được kỳ vọng sẽ giúp bổ sung nguồn nước ngọt, hạn chế tác động của thiên tai hạn hán đối với các tàu chở hàng trong tương lai. Tuy nhiên, đây là một giải pháp dài hơi và dự án chỉ có thể sẵn sàng đi vào hoạt động sớm nhất là vào năm 2031.
Những biến số công nghệ và khí hậu cần theo dõi
Trong thời gian chờ đợi giải pháp hạ tầng mới vào năm 2031, các doanh nghiệp logistics và giới công nghệ hàng hải toàn cầu sẽ phải theo dõi sát sao hai biến số lớn:
Một là khả năng tích trữ nước của hệ thống hồ hiện tại trước khi mùa khô bắt đầu. Ông Jorge Quijano, cựu giám đốc Ban quản lý kênh đào Panama, cảnh báo rằng nếu không thể tích đầy nước vào các hồ chứa trước tháng 11, nhà chức trách rất có thể sẽ phải tiếp tục siết chặt hơn nữa số lượng tàu đi qua trong thời gian tới.
Hai là diễn biến bất thường của thời tiết dưới tác động của El Nino. Các dự báo khí hậu chỉ ra rằng mùa khô năm 2027 (thường diễn ra từ tháng 1 đến tháng 4) có nguy cơ bắt đầu sớm hơn bình thường và kéo dài sang tận tháng 5. Việc chuẩn bị các phương án logistics dự phòng và tối ưu hóa tải trọng tàu sẽ là chìa khóa để các doanh nghiệp giảm thiểu thiệt hại trước mắt.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
