7 phút đọc
Gánh vác trách nhiệm gia đình lẫn sự nghiệp khiến nhiều phụ nữ bước vào tuổi trung niên phải đối mặt với tình trạng kiệt sức, mất ngủ kéo dài và rối loạn tâm lý. Chuyên mục Sức khỏe & Dinh dưỡng tổng hợp các nghiên cứu y khoa, khảo sát thực tế và lời khuyên từ chuyên gia để giúp bạn đọc có cái nhìn khoa học về hội chứng “stress mạn tính” ở phụ nữ U50.
Khuyến cáo quan trọng: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, giúp nhận biết các dấu hiệu suy nhược và căng thẳng. Người đọc tuyệt đối không tự chẩn đoán bệnh. Khi gặp các triệu chứng như mất ngủ kéo dài, lo âu quá mức hoặc trầm cảm, cần đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và điều trị phù hợp.
Áp lực từ “thế hệ bánh mì kẹp” qua các số liệu khoa học
Phụ nữ ở độ tuổi 35-45 thường được ví như “thế hệ bánh mì kẹp”. PGS.TS Phạm Mạnh Hà (Khoa khoa học và công nghệ giáo dục, Đại học Bách Khoa Hà Nội) lý giải đây là giai đoạn đỉnh cao của sự nghiệp nhưng cũng là đỉnh cao của trách nhiệm: phía trên là cha mẹ già cần chăm sóc, phía dưới là con cái tuổi ăn học, ở giữa là chính họ với gánh nặng nghề nghiệp lớn nhất đời người. Khi ba luồng đòi hỏi này cùng kéo về một hướng, quỹ thời gian và năng lượng của họ dễ dàng rơi vào trạng thái cạn kiệt.
Tình trạng này không chỉ là cảm giác cá nhân mà đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu thực tế:
- Khảo sát của Hội Tâm lý học Mỹ (APA) năm 2024: Ghi nhận phụ nữ từ 35-45 tuổi có mức độ căng thẳng cao nhất trong tất cả các nhóm tuổi tại quốc gia này.
- Báo cáo năm 2023 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO): Phụ nữ Việt Nam dành trung bình 20,2 giờ mỗi tuần (gần 3 tiếng mỗi ngày) cho các công việc không lương như dọn dẹp, nấu nướng và chăm sóc gia đình. Sau khi trừ đi 8 tiếng công sở và 3 tiếng lo việc nhà, họ chỉ còn vỏn vẹn 13 tiếng cho mọi nhu cầu sinh hoạt thiết yếu từ giấc ngủ, bữa ăn đến việc đồng hành cùng con cái và phát triển bản thân.
- Nghiên cứu “Điều tra quốc gia về sử dụng thời gian” (Tổng cục Thống kê cũ thực hiện cùng năm 2023): Chỉ ra có khoảng 1/3 nữ giới Việt Nam không có thời gian giải trí trong ngày vì hầu hết quỹ thời gian rảnh đều phải dành cho việc nhà không lương.
Hệ quả của việc gánh vác “hai ca làm việc” — ca ở công sở và ca ở nhà — khiến nhiều phụ nữ rơi vào trạng thái quá tải nghiêm trọng nhưng khó dừng lại do những kỳ vọng về sự “hoàn hảo” và “đảm đang” từ xã hội.
Khi “stress mạn tính” tàn phá thể chất và tinh thần phụ nữ
Khi cơ thể ở trạng thái cảnh báo liên tục do áp lực kéo dài, tình trạng này sẽ chuyển hóa thành “stress mạn tính”. Điều này dẫn đến sự giằng xé nội tâm, cảm xúc lo âu quá mức không tương xứng với thực tế, thậm chí suy giảm khả năng cảm thụ niềm vui.
Dưới góc độ y khoa, các chuyên gia chỉ ra những tác động kép lên cả thể chất lẫn hệ thần kinh của phụ nữ trong độ tuổi này:
1. Rối loạn thần kinh và tiêu hóa
TS.BS Bùi Phạm Minh Mẫn (Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM cơ sở 3) cho biết, người bị kiệt sức do căng thẳng thường gặp các triệu chứng như khó vào giấc, tỉnh giấc giữa đêm, đau đầu, cứng cổ vai gáy, hay quên và khó kiểm soát cảm xúc. Đặc biệt, hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt kéo dài sẽ tác động trực tiếp lên trục não – ruột, gây ra các rối loạn về đường tiêu hóa.
2. Thay đổi nội tiết tố ở tuổi tiền mãn kinh
Bên cạnh áp lực tâm lý, phụ nữ sau tuổi 40 phải đối mặt với sự suy giảm hormone tự nhiên. Bác sĩ Đồng Thu Trang (Bệnh viện Phụ sản Hà Nội) phân tích, sự sụt giảm nội tiết tố trước giai đoạn tiền mãn kinh kéo theo các hiện tượng như tích mỡ, rối loạn giấc ngủ và dễ bốc hỏa. Đáng lưu ý, lượng estrogen giảm theo tuổi tác cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch và rối loạn chuyển hóa.
Thực tế tại các khoa sức khỏe tâm thần ở Việt Nam cho thấy, số lượng phụ nữ U50 đến khám vì rối loạn lo âu, trầm cảm và mất ngủ kéo dài đang tăng nhanh mỗi năm. Những ca lâm sàng như mất ngủ triệt để, nói nhịu, hay quên bếp lửa gây chuông báo cháy, hoặc trầm cảm nặng nhưng từ chối nhập viện vì công việc dang dở là những minh chứng điển hình cho tình trạng quá tải này.
Khuyến nghị từ chuyên gia: Hạ chuẩn “hoàn hảo” để tự cứu mình
Để thoát khỏi vòng lặp kiệt sức, PGS.TS Phạm Mạnh Hà nhấn mạnh lối thoát không nằm ở việc cố gắng nhiều hơn, mà ở việc thay đổi nhận thức và hành động thực tế:
- Hạ chuẩn hoàn hảo xuống mức “đủ dùng”: Phụ nữ cần chấp nhận rằng không thể hoàn thành xuất sắc mọi vai trò cùng một lúc.
- Tự thiết lập ranh giới cá nhân: Dành ra 30-45 phút mỗi ngày tách biệt hoàn toàn khỏi công việc, điện thoại và trách nhiệm gia đình để nghỉ ngơi. Chủ động tắt các thông báo công việc sau 20h.
- Giao tiếp rõ ràng: Nói thẳng với chồng và con về những việc bản thân cần được giúp đỡ, thay vì im lặng chịu đựng và chờ đợi người khác tự hiểu.
Ở góc độ vĩ mô hơn, chuyên gia nhận định người phụ nữ không thể tự giải quyết một vấn đề do cả gia đình và xã hội tạo ra. Khối việc nhà không lương cần được nhìn nhận là trách nhiệm chung có thể phân công trong gia đình. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng cần hỗ trợ bằng cơ chế làm việc linh hoạt hoặc làm việc từ xa để giảm bớt áp lực thời gian cho người lao động.
Kết luận và những điểm cần nghiên cứu thêm
Sự kiệt sức của những người vợ, người mẹ không có giờ tan ca là một thực tế đáng báo động, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe của phụ nữ trung niên. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có các thống kê lâm sàng toàn diện trên quy mô lớn về mối liên hệ định lượng giữa áp lực việc nhà không lương và tỷ lệ mắc các bệnh lý chuyển hóa cụ thể ở phụ nữ Việt Nam. Việc thay đổi định kiến xã hội về chuẩn mực “đảm đang” vẫn là một hành trình dài cần sự chung tay từ cả cộng đồng và các chính sách hỗ trợ lao động nữ trong tương lai.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
