7 phút đọc
Sau tuổi 40, nhiều người bắt đầu nhận thấy những thay đổi như khó đọc chữ nhỏ, nhanh mệt khi vận động hay ngủ không sâu giấc. Tuy nhiên, theo chuyên gia, không có cơ quan nào suy yếu tuyệt đối đầu tiên, mà quá trình lão hóa diễn ra khác nhau ở mỗi người tùy thuộc lối sống và thể chất.
Khuyến cáo: Bài viết này chỉ cung cấp thông tin mang tính tham khảo từ nguồn nghiên cứu chuyên khoa. Người đọc tuyệt đối không tự ý chẩn đoán hoặc tự điều trị mà không có sự thăm khám và chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa.
Mắt và cơ bắp thường phát tín hiệu cảnh báo sớm nhất
Theo bác sĩ Lê Nhất Duy (Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – Cơ sở 3), tiến trình lão hóa sau tuổi 40 là sự thay đổi dần dần và chịu ảnh hưởng bởi di truyền, vận động, dinh dưỡng cùng các bệnh lý nền đi kèm. Trong đó, đôi mắt và hệ cơ bắp là hai hệ cơ quan dễ bộc lộ những dấu hiệu xuống cấp sớm và rõ rệt nhất.
Đối với mắt, khả năng nhìn gần bắt đầu suy giảm từ độ tuổi 40-45 do thủy tinh thể bị xơ cứng, làm giảm khả năng điều tiết tự nhiên (hay còn gọi là hiện tượng lão thị). Đây không phải là bệnh lý gây hỏng mắt, nhưng là giai đoạn cần bắt đầu kiểm tra thị lực định kỳ, đặc biệt là ở những người có bệnh lý nền tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh về mắt.
Về hệ cơ bắp, khối lượng và sức mạnh của cơ bắt đầu giảm dần một cách tự nhiên từ tuổi trưởng thành và biểu hiện rõ ràng hơn sau tuổi 40. Điều này giải thích lý do vì sao chúng ta dễ cảm thấy mệt mỏi hơn khi leo cầu thang, mang vác vật nặng hoặc chạy bộ. Để khắc phục tình trạng này, cơ bắp hoàn toàn có thể phục hồi và phát triển nếu được rèn luyện đúng cách. Người trung niên nên kết hợp các bài tập sức bền như đi bộ, chạy bộ, bơi lội với các bài tập kháng lực (như squat nhẹ, tập với dây đàn hồi) nhằm duy trì thăng bằng, bảo vệ xương khớp và giữ khả năng tự chủ vận động.
Sự thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ và nguy cơ tim mạch
Ở phụ nữ sau tuổi 40, chức năng buồng trứng và lượng nang noãn dự trữ bắt đầu suy giảm dần. Trước khi bước sang giai đoạn mãn kinh tự nhiên (thường từ 45-55 tuổi), chị em có thể gặp các triệu chứng tiền mãn kinh như rối loạn kinh nguyệt, bốc hỏa, mất ngủ hay thay đổi tâm trạng thất thường. Khi hormone estrogen sụt giảm, tốc độ mất xương sẽ tăng nhanh, đồng thời các nguy cơ về tim mạch và thay đổi vóc dáng cũng rõ rệt hơn. Nếu các triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, chị em nên đi khám để nhận tư vấn điều chỉnh lối sống, dùng thuốc hoặc bổ sung nội tiết phù hợp.
Bên cạnh đó, thành động mạch có xu hướng giảm độ đàn hồi theo tuổi tác, khiến chỉ số huyết áp (đặc biệt là huyết áp tâm thu) dễ tăng cao. Do tình trạng tăng huyết áp thường diễn ra âm thầm không có triệu chứng báo trước, người sau tuổi 40 cần chủ động đo huyết áp thường xuyên thay vì đợi đến khi xuất hiện triệu chứng đau đầu, chóng mặt mới đi kiểm tra. Nguy cơ này sẽ tăng thêm nếu có lối sống ăn mặn, ít vận động, thừa cân, hút thuốc lá hoặc sử dụng nhiều rượu bia.
Chức năng gan, thận và các chỉ số kiểm tra cần thiết
Theo tự nhiên, chức năng lọc của thận có thể giảm nhẹ khi lớn tuổi nhưng mức lọc cầu thận giảm không đồng nghĩa với bệnh lý thận. Nguy cơ tổn thương thận chủ yếu đến từ các bệnh lý nền không kiểm soát tốt (tăng huyết áp, đái tháo đường) hoặc thói quen tự ý lạm dụng thuốc giảm đau kéo dài, sử dụng sản phẩm trôi nổi không rõ nguồn gốc. Việc kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và dùng thuốc theo đúng chỉ định là chìa khóa để bảo vệ thận.
Đối với gan, cơ quan này rất dễ bị tổn thương bởi các tác nhân như rượu bia, virus viêm gan B, C hay tình trạng gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa và thừa cân. Khi lớn tuổi, tốc độ chuyển hóa cồn và tỷ lệ nước trong cơ thể đều giảm, khiến lượng rượu bia từng uống được lúc trẻ dễ gây quá tải cho gan ở tuổi trung niên. Việc cắt giảm rượu bia là giải pháp bảo vệ gan và hệ tim mạch hiệu quả nhất.
Thay vì thực hiện các xét nghiệm tràn lan, việc kiểm tra sức khỏe sau tuổi 40 nên tập trung vào các yếu tố nguy cơ cụ thể bao gồm:
- Huyết áp: Đo định kỳ để theo dõi, nhất là người thừa cân, ăn mặn hoặc gia đình có tiền sử cao huyết áp.
- Đường huyết và chỉ số HbA1c: Giúp tầm soát, phát hiện sớm tiền đái tháo đường và đái tháo đường.
- Bộ mỡ máu (Lipid máu): Hỗ trợ bác sĩ đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim mạch.
- Chức năng gan, thận: Thực hiện qua các xét nghiệm máu và xét nghiệm albumin niệu khi có chỉ định y khoa.
- Viêm gan B và C: Tầm soát để chủ động tiêm ngừa vaccine (với viêm gan B) hoặc điều trị kịp thời (với viêm gan C).
- Khám mắt: Kiểm tra khi thấy thị lực giảm hoặc khi có bệnh lý nền về tim mạch, tiểu đường.
- Tầm soát ung thư: Người có nguy cơ trung bình nên tầm soát ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi. Phụ nữ cần chủ động tầm soát ung thư vú và ung thư cổ tử cung theo độ tuổi khuyến cáo.
- Đo mật độ xương: Khuyến nghị cho phụ nữ từ 65 tuổi, hoặc người sau mãn kinh dưới 65 tuổi nếu có nguy cơ gãy xương cao.
Xây dựng lối sống lành mạnh để làm chậm lão hóa
Để làm chậm tiến trình lão hóa tự nhiên của cơ thể, Bác sĩ Lê Nhất Duy chỉ ra thói quen đơn giản là duy trì vận động đều đặn. Người trung niên cần kết hợp hài hòa giữa các bài tập sức bền (như đi bộ, đạp xe, bơi lội) và các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp.
Mặc dù y học đã xác định những hệ cơ quan thường có xu hướng suy yếu sớm sau tuổi 40, tuy nhiên tốc độ lão hóa thực tế ở mỗi cá nhân vẫn là một ẩn số lớn chưa thể định lượng một cách tuyệt đối. Tiến trình này phụ thuộc chặt chẽ vào cơ địa, lối sống riêng biệt và quá trình chăm sóc sức khỏe chủ động của từng người, đòi hỏi sự thăm khám trực tiếp để nhận được đánh giá y khoa cá nhân hóa từ các chuyên gia y tế.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
