6 phút đọc
Sự phát triển của các chatbot trí tuệ nhân tạo (AI) đã biến công cụ này thành trợ lý ưa thích của nhiều người khi lập lộ trình du lịch. Tuy nhiên, việc tin tưởng tuyệt đối vào các thông tin do AI tổng hợp mà không kiểm chứng đang dẫn đến những sự cố nguy hiểm nơi hoang dã, buộc các lực lượng cứu hộ phải liên tục giải cứu du khách mắc kẹt.
Những cuộc cứu hộ khẩn cấp vì tin lời AI
Các ứng dụng AI hiện nay có khả năng tổng hợp dữ liệu từ nhiều nguồn trên internet để đưa ra những bản đồ hay lời khuyên di chuyển trông rất chi tiết và uy tín. Dù vậy, tại các khu vực hoang dã hoặc có địa hình phức tạp, thông tin thiếu thực tế từ AI đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng.
Theo ghi nhận từ tờ Wired, vào cuối tháng 8, một nhóm ba người leo núi đã phải phát tín hiệu cứu hộ khẩn cấp từ vách đá nguy hiểm trên núi Shasta (Bắc California, Mỹ). Nhóm này thừa nhận việc chuẩn bị qua loa và đánh giá sai thể lực là do quá tin tưởng vào thông tin từ chatbot Google Gemini. Họ không mang đủ thức ăn, cố leo lên đỉnh lúc 7 giờ 30 phút tối thay vì quay đầu, và sau đó bị lạc hoàn toàn trong đêm tối. Đến sáng hôm sau, lực lượng cứu hộ mới tìm thấy họ trong tình trạng có một người bị chấn thương đầu gối.
Đây không phải là trường hợp duy nhất tại khu vực núi Shasta. Ông Nick Meyers, Quản lý Trung tâm Leo núi và Tuyết lở Hoang dã Núi Shasta, cho biết đội của ông từng gặp một du khách thản nhiên dựng lều ở khu vực có biển “Cấm cắm trại” chỉ vì AI khẳng định cô được phép làm vậy. Một trường hợp khác là người đàn ông đi lang thang ở đầu đường mòn với tấm bản đồ do AI tạo ra nhưng lại đánh dấu các danh thắng nổi tiếng nằm sai hoàn toàn so với thực tế.
Một vụ việc tương tự cũng xảy ra tại Canada vào đầu tháng 10. Tờ People đưa tin tổ chức phi lợi nhuận North Shore Rescue đã phải điều động trực thăng để giải cứu một thiếu niên 16 tuổi bị kẹt trên gờ đá thuộc tuyến đường Widowmaker Arete, phía sau núi Crown (tỉnh British Columbia). Thiếu niên này trước đó đã dùng chatbot Claude của Anthropic để lên kế hoạch cho chuyến đi của mình.
Tỷ lệ chính xác thấp và bẫy “tự tin” của AI
Số liệu từ công ty nghiên cứu Phocuswright cho thấy khoảng 58% du khách Mỹ đang dùng AI để lên lộ trình, và tỷ lệ này ở nhóm thế hệ Millennial cùng Gen Z vượt mức 60%. Theo tổ chức WiseVoter, Vườn quốc gia Grand Teton (Wyoming, Mỹ) đã ghi nhận tỷ lệ sự cố liên quan đến du khách dùng AI lấy thông tin du lịch tăng từ 0% lên 26% chỉ trong vòng một năm qua. Giám đốc vườn quốc gia, ông Chip Jenkins, nhận định xu hướng này sẽ còn tiếp tục gia tăng.
Mặc dù được sử dụng rộng rãi, mức độ tin cậy của chatbot trong việc chỉ đường lại rất đáng quan ngại. Giáo sư Jungho Suh từ Trường Kinh doanh George Washington chỉ ra rằng, một nghiên cứu gần đây cho thấy các chatbot lập kế hoạch du lịch chỉ đạt độ chính xác khoảng 10%. Nguyên nhân là do AI vẫn dựa vào các nguồn dữ liệu cố định, dễ rơi vào tình trạng lỗi thời hoặc không đầy đủ.
Bên cạnh dữ liệu sai sót, các chuyên gia còn cảnh báo về tác động tâm lý khi người dùng quá phụ thuộc vào công cụ này. Giáo sư Chris Flathmann thuộc ngành điện toán tại Đại học Clemson (Nam Carolina) phân tích rằng AI thường đưa ra câu trả lời với giọng điệu rất quả quyết và tự tin, bất chấp nguồn dữ liệu được nhặt nhạnh từ thảo luận trên Reddit, video YouTube cũ hay do chính nó bịa ra.
“Khi làm việc với hệ thống AI, con người có thể lún sâu đến mức từ bỏ tư duy phản biện của chính mình. Khi AI giả vờ như chuyên gia ở một chủ đề xa lạ, bạn chẳng thể nào bắt bài nó vì bản thân bạn cũng không hiểu rõ. Một khi bạn lười tư duy phản biện, rất khó kích hoạt lại bộ não, nhất là lúc vào tình huống hoảng sợ ở nơi hoang vu”, Giáo sư Chris Flathmann giải thích.
Khác với các nền tảng như TikTok hay Instagram chỉ đóng vai trò khơi gợi cảm hứng, AI lại cung cấp các hướng dẫn hành động cụ thể kèm theo sự khích lệ, khiến người dùng dễ nảy sinh tâm lý ỷ lại và từ bỏ việc tự đánh giá rủi ro.
Người dùng cần làm gì để tránh mắc bẫy AI?
Trước thực trạng chatbot AI liên tục tạo ra thông tin sai lệch nhưng nghe qua vô cùng thuyết phục, các chuyên gia khuyến cáo du khách tuyệt đối không sử dụng AI làm nguồn thông tin duy nhất cho các chuyến đi hoang dã hay di chuyển ở vùng đất mới.
Để đảm bảo an toàn, người dùng cần thực hiện các bước xác minh sau:
- Đối chiếu bản đồ và thông tin trên trang web chính thức của các cơ quan quản lý đất công hoặc vườn quốc gia.
- Tham khảo tài liệu từ các hiệp hội leo núi uy tín hoặc sách hướng dẫn du lịch đã qua kiểm duyệt.
- Trực tiếp trao đổi và xin lời khuyên từ lực lượng kiểm lâm, nhân viên quản lý địa phương hoặc hướng dẫn viên bản địa.
Hiện tại, câu hỏi đặt ra là liệu các nhà phát triển công cụ AI như Google, Anthropic hay OpenAI có triển khai các cơ chế cảnh báo rủi ro địa lý gian nguy trong thời gian thực hay không, hay người dùng sẽ phải tự trang bị lại tư duy phản biện trước những câu trả lời luôn khẳng định chắc chắn từ máy móc.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
