6 phút đọc
Dòng tên lửa tái sử dụng Falcon 9 – biểu tượng đã thay đổi hoàn toàn bộ mặt của ngành hàng không vũ trụ toàn cầu – đang chuẩn bị bước vào giai đoạn cuối của vòng đời hoạt động. Theo thông tin mới nhất từ SpaceX, tập đoàn này dự kiến sẽ dần loại bỏ và cho “nghỉ hưu” cả Falcon 9 lẫn biến thể Falcon Heavy để dồn toàn lực cho siêu tên lửa thế hệ mới Starship.
Cuộc chuyển giao công nghệ tất yếu vì mục tiêu tối ưu hóa
Quyết định dừng sử dụng dòng tên lửa thành công nhất của SpaceX đã được Elon Musk, nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của công ty, xác nhận trên mạng xã hội X. Ông nhấn mạnh rằng việc dừng hoạt động Falcon 9 và Falcon Heavy (biến thể ba tầng đẩy phụ vốn đã thực hiện tổng cộng 12 chuyến bay) là điều không thể tránh khỏi để hướng tới một tương lai hiệu quả hơn.
“Khi Starship đạt tần suất bay ổn định nhiều lần mỗi tuần, việc chuyển đổi nguồn lực sản xuất sang Starship để đạt tỷ lệ phóng vài lần mỗi ngày là điều hoàn toàn hợp lý”, Elon Musk chia sẻ.
Kể từ lần cất cánh đầu tiên vào năm 2010, Falcon 9 đã nhanh chóng tạo nên cuộc cách mạng trong lĩnh vực hàng không vũ trụ khi trở thành tên lửa quỹ đạo đầu tiên có khả năng hạ cánh và tái sử dụng tầng đẩy. Tính đến thời điểm hiện tại, dòng tên lửa này đã thực hiện gần 700 lần phóng thành công. Hiện chỉ có tên lửa Soyuz của Nga (hoạt động từ năm 1957) là phương tiện phóng duy nhất có nhiều nhiệm vụ hơn Falcon 9, nhưng kỷ lục này dự kiến sẽ bị Falcon 9 vượt qua ngay trong năm sau.
Tên lửa Falcon 9 của SpaceX chở 29 vệ tinh Starlink từ trạm không gian Cape Canaveral ở Florida hôm 8/6. Ảnh: SpaceX
Lộ trình thay thế và tác động đến các đối tác thương mại
Theo nguồn tin từ Ars Technica, quá trình chuyển giao này sẽ bắt đầu rõ nét từ năm 2028. SpaceX có thể ngừng vận hành phần lớn các tên lửa Falcon 9, chỉ giữ lại một vài nhiệm vụ đặc biệt quan trọng. Những nhiệm vụ ngoại lệ này bao gồm các chuyến bay chở phi hành đoàn và nhu yếu phẩm cho NASA lên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS), dự kiến duy trì ít nhất là đến năm 2030.
Sự thay đổi này đồng nghĩa với việc các nhà khai thác thương mại tư nhân sẽ phải bắt đầu làm quen và dựa hoàn toàn vào siêu tên lửa Starship để đưa các vệ tinh của họ lên quỹ đạo.
Một trong những động lực lớn nhất thúc đẩy sự chuyển dịch này chính là mạng lưới vệ tinh Internet Starlink của chính SpaceX. Kể từ năm 2023, Falcon 9 đã thực hiện hơn 300 lần phóng để xây dựng chòm vệ tinh này. Sự tăng trưởng của Falcon 9 là cực kỳ ấn tượng: năm 2019, tên lửa này chỉ phóng 11 lần; nhưng đến năm 2025, con số này đã vọt lên 165 nhiệm vụ, bao gồm 122 lần phóng vệ tinh Starlink. Tuy nhiên, các thế hệ vệ tinh Starlink tiếp theo được thiết kế với kích thước lớn hơn và công suất mạnh mẽ hơn, vượt quá khả năng chứa của khoang hàng Falcon 9 và bắt buộc phải sử dụng khoang chở hàng khổng lồ của Starship.
Sức mạnh vượt trội của Starship so với thế hệ tiền nhiệm
Sự khác biệt cốt lõi giữa hai thế hệ tên lửa nằm ở khả năng tái sử dụng và tải trọng phóng:
- Khả năng tái sử dụng toàn diện: Khác với Falcon 9 và Falcon Heavy vốn có tầng trên không thể thu hồi, Starship được thiết kế để tái sử dụng 100%. Cả tầng đẩy Super Heavy và tầng trên (Ship) đều có khả năng quay trở về Trái Đất an toàn để phục vụ cho các lần phóng tiếp theo.
- Kích thước và tải trọng khổng lồ: Phiên bản Starship V3 hiện tại sở hữu chiều cao lên tới 124,4 m, vượt trội so với chiều cao 70 m của Falcon 9. Sức mạnh này cho phép Starship đưa được hơn 90 tấn tải trọng lên quỹ đạo thấp của Trái Đất (LEO). Để so sánh, khả năng chuyên chở lên LEO của Falcon 9 và Falcon Heavy lần lượt chỉ đạt gần 23 tấn và 57 tấn.
Trong lộ trình sắp tới, một tên lửa Starship V3 dự kiến sẽ được phóng vào năm sau trong khuôn khổ nhiệm vụ Artemis III nhằm thử nghiệm khả năng ghép nối trên LEO với tàu vũ trụ Orion của NASA. Cơ quan Vũ trụ Mỹ cũng đã ký hợp đồng với SpaceX để phát triển một phiên bản Starship chuyên biệt đưa các phi hành gia hạ cánh xuống Mặt Trăng trong nhiệm vụ Artemis IV vào năm 2028.
Mặc dù sở hữu sức mạnh ấn tượng, Starship lại không được thiết kế để ghép nối với trạm ISS. Do kích thước quá lớn, việc kết nối Starship với ISS sẽ đặt ra những rủi ro kỹ thuật nghiêm trọng vượt quá giới hạn an toàn cho phép của trạm, bất kể các điều khoản hợp đồng hay chi phí vận hành có tối ưu đến đâu.
Những điều người dùng công nghệ cần theo dõi
Dù kế hoạch đã được vạch ra rõ ràng, thời điểm chính thức bước vào kỷ nguyên Starship hoàn toàn vẫn là một dấu hỏi lớn và phụ thuộc trực tiếp vào tiến độ thử nghiệm lâm sàng của dòng siêu tên lửa này.
Tính đến nay, Starship mới chỉ hoàn thành 13 chuyến bay thử nghiệm cận quỹ đạo. Chuyến bay thứ 14 dự kiến diễn ra trước cuối tháng 8 sẽ là dấu mốc cực kỳ quan trọng khi phương tiện này lần đầu tiên cố gắng bay vào quỹ đạo Trái Đất. Giới quan sát công nghệ sẽ cần theo dõi sát sao liệu Starship có thể nhanh chóng vượt qua các bài kiểm tra kỹ thuật phức tạp để đạt được mục tiêu phóng ổn định “vài lần mỗi tuần” hay không, trước khi chính thức tiếp quản di sản khổng lồ mà Falcon 9 để lại.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
