6 phút đọc
Hạn hán nghiêm trọng do hiện tượng El Nino đang tạo ra sức ép chưa từng có đối với nguồn nước tại kênh đào Panama, buộc cơ quan quản lý phải áp dụng các biện pháp hạn chế nghiêm ngặt về lưu lượng và mớn nước của tàu thuyền qua lại. Quyết định này không chỉ bộc lộ tính dễ tổn thương của một hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật phụ thuộc vào tự nhiên, mà còn đe dọa trực tiếp đến chuỗi cung ứng logistics toàn cầu.
Hệ thống khóa nước kỳ công bất lực trước sự cạn kiệt nguồn nước ngọt
Kênh đào Panama dài 80 km, nối liền Thái Bình Dương và Đại Tây Dương, hoạt động dựa trên một hệ thống kỹ thuật vận hành vô cùng phức tạp. Tuy nhiên, kỳ quan công nghệ này lại có một điểm yếu cốt lõi: nó phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước ngọt tái bổ sung từ nước mưa, được tích trữ trong hồ chứa nhân tạo Gatún và một hồ khác.
Theo dữ liệu từ Live Science, khi tàu di chuyển qua kênh đào Panama, một bộ ba âu tàu (khóa nước) sẽ nâng tàu lên độ cao 26 m so với mực nước biển để đi vào hồ Gatún. Sau khi băng qua hồ ở độ cao này, tàu tiếp tục đi qua một bộ ba khóa nước khác ở đầu bên kia để hạ xuống bằng mực nước biển. Khi nguồn nước cạn kiệt, các khóa nước dùng để nâng hạ tàu sẽ không thể hoạt động. Ước tính, mỗi lần một con tàu đi qua kênh đào cần tới khoảng 200 triệu lít nước ngọt, lượng nước khổng lồ này sau đó sẽ bị xả trực tiếp ra biển.
Ông Erick Cordoba, quản lý tài nguyên nước tại kênh đào Panama, nhấn mạnh nước là nguồn tài nguyên quan trọng nhất cho mọi hoạt động tại đây. Thế nhưng, số liệu thống kê từ giữa tháng 4 đến tháng 8 cho thấy lượng mưa tích lũy tại khu vực đã thấp hơn 35,8% so với mức trung bình lịch sử và hoàn toàn không có dấu hiệu phục hồi trong ngắn hạn.
Sức ép giảm tải công suất và tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng
Theo hãng tin AFP, Ban quản lý kênh đào Panama (ACP) đã bắt đầu hạn chế số lượng tàu qua lại tuyến đường thủy huyết mạch này. Lưu lượng tàu bình thường từ 36 chuyến/ngày đã bị giảm xuống còn 34 chuyến/ngày, và tiếp tục hạ xuống còn 32 chuyến/ngày nhằm tiết kiệm nước ngọt. Đây là lần thứ hai các biện pháp hạn chế khẩn cấp này phải áp dụng do hiện tượng El Nino gây hạn hán nghiêm trọng, dự kiến kéo dài đến tận giữa năm 2027.
“Điều kiện hiện nay đang cực kỳ thách thức”, bà Ilya Espino de Marotta, người sắp đảm nhiệm vị trí giám đốc Ban quản lý kênh đào Panama, thừa nhận.
Bên cạnh việc giới hạn số lượng chuyến tàu, nhà chức trách cũng hạ mức mớn nước cho phép của tàu (độ sâu tối đa của phần thân tàu chìm dưới mặt nước) từ 15,24 m xuống còn 14,63 m. Việc cắt giảm mớn nước này tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của các hãng tàu lớn. Cụ thể, cứ mỗi khi mớn nước giảm đi 30 cm, tàu chở hàng buộc phải bớt lại khoảng 200 container. Điều này gây sụt giảm nghiêm trọng nguồn thu lớn nhất của chính kênh đào Panama.
Kênh đào Panama hiện đảm nhận vận chuyển khoảng 5% tổng lượng thương mại toàn cầu và 40% lưu lượng container của nước Mỹ. Tờ The Guardian cho biết tuyến đường này được các chủ tàu đặc biệt ưa chuộng, nhất là các nhà bán lẻ và tập đoàn năng lượng lớn giao thương giữa châu Á và Mỹ, nhờ khả năng tối ưu hóa chi phí và thời gian vận chuyển. Tuyến đường chủ yếu kết nối các nước Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản với Mỹ – nơi xuất xứ hoặc điểm đến của 7 trên 10 container đi qua kênh đào.
Nhà phân tích Natasha Lindstaedt từ Đại học Essex (Anh) nhận định, chi phí vận chuyển tăng cao do thời gian chờ đợi kéo dài tại Panama có thể ảnh hưởng nặng nề đến thương mại Mỹ. Tình hình càng trở nên phức tạp khi những xung đột gây đình trệ tại eo biển Hormuz đang hướng dòng lưu lượng tàu dồn về phía kênh đào Panama, tạo ra một gọng kìm áp lực khổng lồ lên chuỗi cung ứng toàn cầu.
Giải pháp hạ tầng dài hạn và những biến số cần theo dõi
Để hạn chế tác động của hạn hán đối với tàu chở hàng trong tương lai, Ban quản lý kênh đào đang lên kế hoạch xây dựng một hồ chứa nước mới rộng 4.600 ha trên sông Indio về phía tây. Tuy nhiên, giải pháp công nghệ mang tính gốc rễ này cần thời gian chuẩn bị rất dài và dự kiến phải đến năm 2031 mới có thể đi vào vận hành chính thức.
Trong bối cảnh đó, giới quan sát và các doanh nghiệp logistics cần theo dõi sát sao hai biến số quan trọng quyết định cục diện chuỗi cung ứng trong thời gian tới:
- Khả năng tích lũy nước trước tháng 11: Ông Jorge Quijano, cựu giám đốc Ban quản lý kênh đào Panama, cảnh báo rằng nếu không thể lấp đầy các hồ chứa trước tháng 11, nhà chức trách có thể sẽ phải tiếp tục siết chặt số lượng tàu đi qua. Trong giai đoạn khủng hoảng 2023-2024, El Nino từng buộc cơ quan quản lý giảm số tàu hàng ngày xuống còn 22 chuyến và mớn nước tối đa còn 13,41 m, khiến lưu lượng tàu giảm 20% và trọng tải giảm 17%.
- Mùa khô khắc nghiệt năm 2027: Các dự báo khí hậu chỉ ra rằng mùa khô năm 2027 (thường kéo dài từ tháng 1 đến tháng 4) sẽ bắt đầu sớm hơn bình thường và có thể kéo dài sang tận tháng 5.
Hiện tại, câu hỏi lớn chưa có lời giải là liệu diễn biến của hiện tượng El Nino có hạ nhiệt trước mốc dự báo giữa năm 2027 hay không, và liệu các giải pháp tạm thời của Panama có đủ sức bảo vệ dòng chảy thương mại toàn cầu trước khi siêu dự án hồ chứa sông Indio hoàn thành vào năm 2031.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
