6 phút đọc
Nhờ dư địa phát triển lớn trong các lĩnh vực nông nghiệp, logistics, giám sát và bản đồ số, nền kinh tế tầm thấp – đặc biệt là thiết bị bay không người lái (UAV) – đang mở ra cơ hội kinh tế quy mô lớn cho Việt Nam. Dù vậy, chuyển hóa một sản phẩm từ khu vực thử nghiệm sang quy mô thương mại hóa rộng rãi đòi hỏi việc giải quyết đồng bộ các vướng mắc về thể chế, công nghệ và mô hình vận hành.
Tiềm năng tỷ USD và định hướng chiến lược quốc gia
Nền kinh tế tầm thấp bao gồm các hoạt động kinh tế diễn ra ở độ cao dưới 1.000 m (có thể mở rộng đến dưới 5.000 m tùy thực tế), ứng dụng công nghệ bay có hoặc không người lái cùng hệ thống hạ tầng, quản lý đi kèm. Tại hội thảo diễn ra ngày 27/10 bên lề Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026) do UBND TP HCM chủ trì, các chuyên gia đã đưa ra những dự báo tích cực về quy mô lĩnh vực này.
Bà Nguyễn Minh Phương, Viện phó Viện phát triển không gian tầm thấp thuộc Hội hàng không vũ trụ Việt Nam, cho biết thị trường dịch vụ UAV toàn cầu ước đạt 128 tỷ USD vào năm 2030. Riêng tại Việt Nam, quy mô thị trường có thể chạm mốc 10 tỷ USD vào năm 2035, phản ánh dư địa phát triển đáng kể trong nước.
Về mặt chính sách, Kết luận 99 của Bộ Chính trị đã xác định không gian tầm thấp là tài nguyên quốc gia, gắn liền với yêu cầu bảo đảm chủ quyền không phận, dữ liệu, an ninh mạng và bảo vệ các khu vực trọng yếu. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 vận hành 3 khu thử nghiệm bay quốc gia và ít nhất 1 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm UAV cấp quốc gia. Đến năm 2045, kinh tế tầm thấp được kỳ vọng đóng góp 1,5% GDP với tỷ lệ nội địa hóa trên 85%.
Nhu cầu thị trường và 3 điều kiện để thương mại hóa
Mặc dù tiềm năng công nghệ rất lớn, các chuyên gia nhận định sự phát triển bền vững phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn. Bà Nguyễn Thị Hải Hằng, nguyên Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam, Phó chủ tịch Liên minh Kinh tế tầm thấp, chỉ ra rằng tại Đồng bằng sông Cửu Long, thực tế đã có hơn 3.000 drone phục vụ sản xuất nông nghiệp trên diện tích khoảng 1,5 triệu ha. Các thiết bị này trực tiếp gieo hạt, tưới tiêu và phun thuốc bảo vệ thực vật, giải quyết các công việc cụ thể trong sản xuất.
Theo bà Hằng, do nguồn lực có hạn, Việt Nam không thể phát triển đồng thời mọi phân khúc. Ưu tiên trước mắt cần tập trung vào khả năng khai thác an toàn, tạo hiệu quả kinh tế rõ rệt từ nhu cầu hiện hữu, sau đó mới từng bước nâng cao năng lực làm chủ công nghệ.
Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Văn Thuật, Phó vụ trưởng Kinh tế số và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ), nhấn mạnh sự khác biệt giữa thử nghiệm thành công và khả năng thương mại hóa. Một mô hình UAV muốn mở rộng ra thị trường thương mại cần đáp ứng 3 điều kiện:
- Khách hàng sẵn sàng trả tiền: Sản phẩm phải mang lại hiệu quả cao hơn hẳn so với phương pháp truyền thống.
- Vận hành an toàn và ổn định: Thiết bị hoạt động tốt trong môi trường thực tế chứ không chỉ dừng lại ở các thông số tối ưu trong khu thử nghiệm.
- Khả năng nhân rộng: Có thể triển khai sang các địa phương khác mà không phải thiết kế lại toàn bộ hạ tầng, công nghệ và cơ chế quản lý.
Lộ trình phát triển và các yếu tố cần tiếp tục theo dõi
Để triển khai các định hướng chiến lược, Bộ Quốc phòng đang phối hợp xây dựng chương trình hành động trình Chính phủ với 5 nhóm nhiệm vụ: hoàn thiện thể chế quản lý không phận tầm thấp theo mức độ rủi ro; thiết lập cơ chế điều phối liên ngành; xây dựng hạ tầng quản trị số quốc gia (trọng tâm là nền tảng UTM giám sát hoạt động bay theo thời gian thực); hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật; và phát triển hạ tầng, đào tạo nhân lực nghiên cứu, sản xuất, vận hành UAV.
Về lộ trình thực thi, bà Nguyễn Minh Phương đề xuất triển vọng 10 năm tới chia làm 2 giai đoạn:
- Giai đoạn 2027–2030: Hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế phối hợp liên ngành và thiết lập các khu thử nghiệm có kiểm soát.
- Giai đoạn 2031–2036: Tập trung phát triển hệ sinh thái liên kết giữa nghiên cứu, sản xuất và dịch vụ trọn gói, thúc đẩy thương mại hóa và mở rộng thị trường.
Dù mục tiêu và lộ trình đã rõ ràng, sự thành công của kinh tế tầm thấp tại Việt Nam vẫn phụ thuộc vào cách giải quyết các vấn đề thực tế phát sinh trong thời gian tới. Người dùng và doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi tiến độ cụ thể hóa cơ chế cấp phép bay, các quy định quản lý an toàn khi mật độ UAV tăng cao gần khu dân cư và công trình trọng yếu, cũng như khả năng nâng cao tỷ lệ nội địa hóa linh kiện nhằm giảm bớt phụ thuộc vào chuỗi cung ứng nước ngoài.
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
