8 phút đọc
Tại Hội nghị triển khai Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược diễn ra vào chiều ngày 23/9, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố một cơ chế tài chính mới mang tính đột phá nhằm thúc đẩy các nghiên cứu công nghệ trọng điểm. Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong chính sách mới này là mức thù lao vượt trội dành cho nhân sự nghiên cứu, đặc biệt là vị trí tổng công trình sư với mức thu nhập tối đa lên tới 300 triệu đồng mỗi tháng.
Đây được coi là bước đi mạnh mẽ nhằm thu hút nhân tài và giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực trình độ cao trong các dự án công nghệ mang tính sống còn của quốc gia.
Mức thù lao mang tính cạnh tranh toàn cầu cho nhân sự công nghệ
Theo thông tin từ PGS.TS Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (Nafosted), khung thù lao mới được xây dựng có khả năng cạnh tranh toàn cầu để thu hút các chuyên gia hàng đầu. Cụ thể, cơ chế chi trả được phân cấp rõ ràng theo vị trí và vai trò đóng góp trong dự án:
- Tổng công trình sư: Nhận mức thù lao tối đa lên đến 300 triệu đồng mỗi tháng.
- Chủ nhiệm nhiệm vụ: Nhận mức thù lao tối đa 150 triệu đồng mỗi tháng.
- Thành viên nghiên cứu: Nhận từ 90 đến 120 triệu đồng mỗi tháng tùy thuộc vào vị trí đảm nhiệm.
- Kỹ thuật viên và nhân sự hỗ trợ: Nhận mức thù lao tối đa 45 triệu đồng mỗi tháng.
Mặc dù đây là những con số vô cùng hấp dẫn, ông Chiến cũng lưu ý rằng đây là mức thù lao tối đa mà các doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học thực hiện nhiệm vụ có thể đề xuất. Mức chi trả thực tế sẽ không được áp dụng tự động mà cần được hội đồng chương trình đánh giá và phê duyệt dựa trên năng lực và đóng góp thực tế.
Cơ chế phân bổ vốn linh hoạt và ưu đãi sở hữu trí tuệ
Bên cạnh chính sách thù lao đột phá, cơ chế tài chính mới cũng thay đổi cách thức hỗ trợ ngân sách và quản lý rủi ro trong nghiên cứu khoa học. Nhà nước sẽ phân chia mức độ hỗ trợ tài chính dựa trên tính chất và khả năng thương mại hóa của từng sản phẩm:
Đối với các nhiệm vụ do Nhà nước trực tiếp đặt hàng nhằm làm chủ công nghệ lõi, phục vụ cho mục đích quốc phòng, an ninh hoặc các dự án có mức độ rủi ro khoa học rất cao, ngân sách quốc gia sẽ hỗ trợ tối đa lên tới 100% kinh phí thực hiện.
Ngược lại, với các sản phẩm công nghệ có khả năng đưa vào thương mại hóa ngay trên thị trường, mức hỗ trợ tối đa từ ngân sách sẽ là 70%. Phần còn lại (30%) sẽ do đơn vị thực hiện tự đối ứng từ nguồn vốn ngoài ngân sách.
Để kiểm soát chặt chẽ tiến độ và hạn chế tối đa rủi ro, mỗi nhiệm vụ công nghệ sẽ được phân chia thành các gói công việc riêng biệt. Mỗi gói này có mục tiêu, sản phẩm đầu ra và dự toán kinh phí độc lập. Việc giải ngân vốn sẽ thực hiện theo từng gói công việc sau khi đã nghiệm thu đạt yêu cầu.
Đặc biệt, nhằm khuyến khích tinh thần tự chủ, tài sản trí tuệ phát sinh từ chương trình này được mặc định giao cho tổ chức chủ trì sở hữu và khai thác, trừ các trường hợp đặc biệt đã được xác định trước là thuộc sở hữu của Nhà nước.
Đơn giản hóa quy trình phê duyệt nhiệm vụ qua hai luồng xử lý
Để các doanh nghiệp và viện trường nhanh chóng tiếp cận được nguồn lực, quy trình phê duyệt các nhiệm vụ công nghệ chiến lược đã được thiết kế lại theo hai luồng xử lý riêng biệt, như giải thích của ông Hoàng Anh Tú, Phó Vụ trưởng Khoa học kỹ thuật và công nghệ:
Luồng thứ nhất: Áp dụng cho các nhiệm vụ thuộc danh mục công nghệ chiến lược do Thủ tướng Chính phủ giao theo Quyết định 808/QĐ-TTg. Các bộ, ngành, địa phương sẽ tổng hợp đề xuất từ phía các trường, viện, doanh nghiệp rồi gửi về Bộ Khoa học và Công nghệ để thẩm định thông qua Hội đồng tư vấn liên Bộ. Sau khi đạt yêu cầu, các bộ, ngành, địa phương phê duyệt nhiệm vụ đặt hàng và chọn đơn vị triển khai thực hiện.
Luồng thứ hai: Dành cho các nhiệm vụ nằm ngoài danh mục của Quyết định 808/QĐ-TTg. Ở luồng này, các bộ, ngành và địa phương gửi trực tiếp đề xuất về Bộ Khoa học và Công nghệ để thực hiện rà soát, lựa chọn. Nếu đề xuất đáp ứng đủ điều kiện, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ phê duyệt nhiệm vụ trong thời hạn 10 ngày làm việc trước khi tiến hành chọn đơn vị thực hiện.
Việc lựa chọn đơn vị chủ trì sẽ dựa trên việc đánh giá toàn diện năng lực của doanh nghiệp, viện nghiên cứu hay trường đại học cùng với dự toán kinh phí đề xuất. Hội đồng xét chọn có trách nhiệm chấm điểm chuyên môn, đánh giá năng lực và xác định mức kinh phí cuối cùng. Trên cơ sở này, thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước ban hành quyết định phê duyệt tổ chức chủ trì, chủ nhiệm và kinh phí trước khi ký hợp đồng thực hiện nhiệm vụ.
Doanh nghiệp làm trung tâm: Đo lường bằng hiệu quả thị trường
Định hướng triển khai chương trình khoa học đặc biệt này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên ngay từ giai đoạn sơ khởi. Các cơ quan quản lý nhà nước đóng vai trò xác định bài toán thực tế và mục tiêu cần đạt được. Trong khi đó, các doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu cần tham gia từ sớm để cùng xác định sản phẩm, phương án công nghệ và lộ trình khả thi.
Cơ cấu vai trò cũng được phân định rõ theo mức độ hoàn thiện của công nghệ. Với các công nghệ ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu, vai trò của các viện nghiên cứu và trường đại học sẽ lớn hơn. Tuy nhiên, đối với các sản phẩm đã tiến gần đến thị trường, doanh nghiệp bắt buộc phải giữ vai trò hạt nhân trung tâm trong việc hoàn thiện và thương mại hóa sản phẩm.
“Nhiệm vụ công nghệ chiến lược không chỉ được đánh giá bằng số lượng hay số kinh phí được phân bổ, mà thước đo phải là công nghệ lõi được làm chủ, sản phẩm được tạo ra, nguồn lực xã hội được huy động và kết quả cuối cùng là đưa vào ứng dụng, thâm nhập thị trường”, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh.
Những điểm cần tiếp tục theo dõi
Dù cơ chế tài chính mới đã mở ra hành lang thông thoáng với mức đãi ngộ hấp dẫn chưa từng có cho giới khoa học, thực tế triển khai vẫn còn một số điểm cần tiếp tục theo dõi sát sao:
- Tiêu chí đánh giá thực tế của Hội đồng: Quy trình và tiêu chí cụ thể mà các hội đồng chương trình áp dụng để phê duyệt mức lương tối đa 300 triệu đồng cho tổng công trình sư sẽ diễn ra như thế nào trong thực tế nhằm đảm bảo tính minh bạch và xứng đáng?
- Khả năng huy động vốn đối ứng của doanh nghiệp: Liệu các doanh nghiệp có gặp khó khăn khi huy động 30% nguồn vốn đối ứng cho các dự án thương mại hóa ngay, nhất là trong bối cảnh thị trường công nghệ cạnh tranh và nhiều rủi ro?
- Hiệu suất của quy trình phê duyệt 10 ngày: Thời hạn phê duyệt trong vòng 10 ngày làm việc của Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đối với các nhiệm vụ ngoài danh mục Quyết định 808/QĐ-TTg liệu có được đảm bảo thông suốt khi số lượng hồ sơ đề xuất tăng cao?
Nguồn tham khảo: Xem bài gốc
